وضعیت اقتصاد چگونه جغرافیای ناآرامیها را شکل داده است؟
از ابتدای هفته گذشته که اعتراضات به وضعیت بیثبات اقتصاد آغاز شد، در بعضی مناطق پیرامونی این اعتراضات به صحنههایی خشونتبار تبدیل شد. برای مثال در استان اصفهان، با وجود شکلگیری اعتراضاتی در میدان نقشجهان، ناآرامیها بیشتر در برخی شهرهای کوچکتر رخ داد. این الگو پیشتر در استانهای فارس، لرستان، چهارمحالوبختیاری و ایلام نیز تا حد زیادی تکرار شده بود.
فرارو – استخراج فهرست شهرهایی از کشور که طی روزهای گذشته درگیر ناآرامیهای سنگین و همراه با تلفات بودهاند و انطباق آنها با برخی شاخصهای اقتصادی، تا حد زیادی صحنه این وقایع را روشن میکند. بیشتر این ناآرامیها به شهرهای کوچک در مناطقی خاص ارتباط پیدا میکند.
به گزارش فرارو، اعتراضات در بعضی مناطق غربی و جنوبغربی کشور با حمله به مقرهای انتظامی و دولتی همراه بود؛ روایتی که منابع رسمی میگویند میتواند حاصل سازماندهی و آموزش خارجی باشد. فارغ از اینکه روایت مذکور را میتوان از زوایای مختلف مورد بررسی و راستیآزمایی قرار داد، نگاهی به شاخصهای اقتصادی میتواند پاسخی برای این سؤال باشد که چرا این سازماندهی در بعضی مناطق موفقیتآمیز بوده است.
نگاهی کلی به وضعیت اقتصادی
گزارشهای رسمی داخلی و بینالمللی از گسترش فقر در ایران خبر میدهند. بر اساس آخرین گزارش بانک جهانی که در نوامبر ۲۰۲۵ (آبانماه) منتشر شد، در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۶ درصد ایرانیان زیر خط فقر قرار داشتند. هرچند گزارشهای جدید هنوز منتشر نشده، اما اظهارنظرهای مقامات مختلف درباره افزایش تورم ـ بهویژه در مواد غذایی ـ افزایش هزینههای زندگی و جا ماندن رشد دستمزدها از تورم، حاکی از جابهجایی این خط است.
اخیراً محمد معتمدیزاده، سخنگوی کمیسیون اصل نود مجلس، گفت: «امروز برآوردها نشان میدهد که خط فقر در کلانشهری مانند تهران به حدود ۴۰ میلیون تومان رسیده و در برخی شهرستانها، مانند حوزه انتخابیه من، هزینهها آنقدر بالا رفته است که با شهر تهران برابری میکند.» معتمدیزاده نماینده مجلس از بردسیر و سیرجان در استان کرمان است.
مرکز پژوهشهای مجلس نیز در ۱۸ اسفند ۱۴۰۳ گزارشی با عنوان «بررسی اشتغال و حداقل دستمزد از منظر فقر» منتشر کرد که دادههای آن تا سال ۱۴۰۲ را در بر میگرفت. با توجه به اینکه شرایط سال ۱۴۰۲ از شرایط امروز بهتر بود، نگاهی به یکی از نمودارهای این گزارش تا حد زیادی وضعیت کنونی را توضیح میدهد.
وضعیت استانهای بحرانی
از ابتدای هفته گذشته که اعتراضات به وضعیت بیثبات اقتصاد آغاز شد، در بعضی مناطق پیرامونی این اعتراضات به صحنههایی خشونتبار تبدیل شد. برای مثال در استان اصفهان، با وجود شکلگیری اعتراضاتی در میدان نقشجهان، ناآرامیها بیشتر در برخی شهرهای کوچکتر رخ داد. این الگو پیشتر در استانهای فارس، لرستان، چهارمحالوبختیاری و ایلام نیز تا حد زیادی تکرار شده بود. حوادثی که تلفات بر جای گذاشتند، عمدتاً به شهرهای کوچک و تقریباً کمجمعیت مربوط میشدند؛ مناطقی مانند ملکشاهی در استان ایلام یا ازنا در استان لرستان.
نگاهی به وضعیت اقتصادی در استانهای بحرانی نشان میدهد که این الگو با شرایط اقتصادی تا حد چشمگیری مطابقت دارد. تیرماه امسال گزارش شاخص فلاکت ـ یعنی ترکیب نرخ تورم و بیکاری ـ مربوط به فصل بهار ۱۴۰۴ منتشر شد. مرور استانهایی که در ابتدای این نمودار قرار دارند، نشان میدهد استانهای بحرانی اغلب در نیمه بالای نمودار شاخص فلاکت جای گرفتهاند.
در صورتی که آمار رسمی درباره بازه سنی بازداشتشدگان ناآرامیهای اخیر منتشر شود، میتوان دقیقتر به این موضوع پرداخت که چه درصدی از آنها در سنین جوانی و نوجوانی قرار دارند؛ نسلی که با چنین شرایط اقتصادی وارد جامعه شده یا خواهد شد.
