۸۹۷ مطلب
منطقه خلیج فارس همچنان بهای نبود توازن قوا و ناکامی پیمانهای بازدارنده را میپردازد، در حالی که آمریکا پس از دوران اوباما اولویت خاورمیانه را کاهش داده و با سیاستهای متناقض ترامپ بیاعتمادی متحدان عربی را تشدید کرده است. وتوی واشنگتن در شورای امنیت، تناقض روایتها در حمله به دوحه و حمایت آشکار از اسرائیل، پرسشهای جدی درباره آینده همکاری امنیتی با شورای همکاری ایجاد کرده است. همزمان، توافق دفاعی پاکستان و عربستان مسیر همگرایی عربی–اسلامی و کاهش اتکا به واشنگتن را هموار کرده است.
در دو سال اخیر، همسویی سیاستهای ترامپ و نتانیاهو خاورمیانه را وارد چرخهای از خشونت و بیثباتی کرده است؛ از حملات پیدرپی به فلسطین، لبنان، سوریه و ایران تا تلاش ناکام برای شعلهور کردن اعتراضات داخلی ایران و حمله به تأسیسات هستهای این کشور. ناکامی عملیات دوحه علیه رهبران حماس موجی از خشم و همگرایی عربی–اسلامی ایجاد کرد و به تحرکات تازه ایران، ریاض و اسلامآباد انجامید. تهران با «چرخش به شرق» بهدنبال اتکای راهبردی به چین و روسیه، تقویت همکاریهای دفاعی و کاستن از وابستگی به دلار است.
عربستان سعودی و پاکستان در ۱۷ سپتامبر توافق دفاعی راهبردی امضا کردند که حمله به یکی از طرفین را تجاوز به هر دو تلقی میکند. این توافق در بستر نارضایتی فزاینده از واشنگتن شکل گرفت و گمانهزنیها درباره دسترسی ریاض به ظرفیت هستهای پاکستان را تقویت کرده است. جاهطلبیهای هستهای عربستان، محدودیت بازرسیهای آژانس و سابقه روابط محرمانه با شبکه عبدالقدیر خان حساسیت غرب را برانگیخته است. واشنگتن بیم دارد این نزدیکی طرحهای منطقهای و توافقهای احتمالی با ریاض را مختل سازد.
حمله ۹ سپتامبر اسرائیل به قطر، نقطه عطفی در امنیت خلیج فارس بود و همگرایی کمسابقه شش کشور شورای همکاری را رقم زد. این رویداد بیاعتمادی به چتر امنیتی آمریکا را عمیقتر کرده و ضرورت بازاندیشی در معماری دفاعی منطقه را برجسته ساخت. نشست فوقالعاده دوحه محکومیت جمعی اسرائیل را بهدنبال داشت و ایده تقویت همکاری دفاعی درون شورا و گسترش شراکت با ترکیه و پاکستان را تقویت کرد. کشورهای عربی اکنون امنیت پایدار را شرط بقای اقتصادی و سیاسی خود میدانند.
عربستان سعودی با وجود تداوم شراکت امنیتی با آمریکا، به دلیل بیاعتمادی به ثبات راهبردی واشنگتن و ناکامی روند عادیسازی با اسرائیل، سیاست خارجی خود را بازتعریف کرده و با گسترش روابط با چین، روسیه و قدرتهای نوظهور، راهبردی چندقطبی و عملگرایانه را دنبال میکند تا ضمن حفظ انعطافپذیری و توازن در برابر قدرتها، جایگاه اقتصادی و سیاسی خود را تثبیت کند و بر لزوم تشکیل دولت فلسطینی بهعنوان پیششرط هرگونه توافق تأکید ورزد.
در پی بحران انرژی و اوجگیری نفوذ اقتصادی، کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با مدیریت هوشمندانه روابط جهانی و منطقهای، نقش مهمی در تحولات خاورمیانه ایفا کردند. اما جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل، آسیبپذیریهای امنیتی و محدودیت نفوذ آنها بر سیاست آمریکا را آشکار ساخت.
پایگاه خبری میدل ایست آی فاش کرد در طول جنگ ۱۲ روزه آمریکا برای تأمین موشکهای اسرائیل دست به دامن عربستان شد.
در آستانه انتخابات و بحرانهای پیاپی، بقا و قدرت نتانیاهو بیش از هر زمان به حمایت دونالد ترامپ گره خورده است. ترامپ که از محبوبیتی بیسابقه در اسرائیل برخوردار است، اکنون اهرم تعیینکننده آینده سیاسی نتانیاهو و حتی سرنوشت بحرانهای غزه و ایران بهشمار میرود. اما این اتحاد شکننده است: اگر منافع شخصی ترامپ تغییر کند، نتانیاهو بهآسانی جایگاه خود را از دست خواهد داد.
در پی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، تحرکات دیپلماتیک برای احیای مذاکرات هستهای با محوریت قطر، عمان و عربستان شدت یافته است. عباس عراقچی بر اولویت دیپلماسی و جبران خسارات تأکید دارد اما ایران همکاری با آژانس را مشروط به تأیید شورای عالی امنیت ملی کرده است. عربستان، ضمن مخالفت با اقدام نظامی علیه ایران، خواستار تضمینهای جدید در پرونده فلسطین است و بیطرفیاش ریشه در نگرانیهای نفتی و امنیتی دارد.
این اقدام چنان تناقضآمیز و مضحک به نظر میرسد که گویی کسی فروشنده مواد مخدر خود را برای دریافت جایزه نوبل پزشکی معرفی کند!
